Πολύ αλάτι ή σχεδόν καθόλου; Η μνήμη φαίνεται να μην αγαπά τα άκρα

Το αλάτι μπορεί να απογειώσει ή να καταστρέψει ένα πιάτο. Λίγο περισσότερο αλλάζει τη γεύση. Πολύ περισσότερο μπορεί να την εξαφανίσει. Αλλά και η πλήρης σχεδόν απουσία του μπορεί να κάνει ακόμη και τα καλύτερα υλικά να μοιάζουν άνοστα.

Μια νέα μελέτη υποδεικνύει ότι, τουλάχιστον σε πειραματικό επίπεδο, μια αντίστοιχη έννοια ισορροπίας μπορεί να αφορά και τον εγκέφαλο.

Ερευνητές του Zhejiang University στην Κίνα διαπίστωσαν ότι τόσο μια μακροχρόνια δίαιτα με πολύ υψηλή περιεκτικότητα σε αλάτι όσο και μια δίαιτα με εξαιρετικά χαμηλή περιεκτικότητα συνδέθηκαν με προβλήματα μνήμης σε ποντίκια με «ανθρωποποιημένο» εντερικό μικροβίωμα.

Το ιδιαίτερα ενδιαφέρον εύρημα δεν ήταν μόνο ότι και τα δύο άκρα είχαν αρνητικές επιδράσεις. Ήταν ότι φαίνεται να έφταναν στον εγκέφαλο μέσα από διαφορετικούς βιολογικούς δρόμους.

Η μελέτη δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Food Research International και οι ερευνητές περιγράφουν έναν σύνθετο άξονα έντερο – μικροβιακοί μεταβολίτες – εγκέφαλος, ο οποίος φαίνεται να διαταράσσεται όταν η πρόσληψη αλατιού απομακρύνεται έντονα από το φυσιολογικό.

Υπάρχει όμως μια κρίσιμη διευκρίνιση: η έρευνα έγινε σε ποντίκια και δεν αποδεικνύει ότι ο αυστηρός περιορισμός του αλατιού προκαλεί απώλεια μνήμης στους ανθρώπους. Και σίγουρα δεν αποτελεί λόγο να αγνοήσουμε τις ισχύουσες συστάσεις για περιορισμό της υπερβολικής πρόσληψης νατρίου.

Το πείραμα που έβαλε στο μικροσκόπιο και τα δύο άκρα

Οι ερευνητές ξεκίνησαν με 32 υγιή αρσενικά ποντίκια. Αρχικά χορήγησαν αντιβιοτικά ώστε να μειώσουν το φυσικό εντερικό μικροβίωμά τους και στη συνέχεια πραγματοποίησαν μεταμόσχευση μικροβιώματος από δείγματα κοπράνων 10 υγιών ανθρώπινων δοτών.

Ο στόχος ήταν να δημιουργηθεί ένα πειραματικό μοντέλο με εντερικό μικροβίωμα περισσότερο προσανατολισμένο προς την ανθρώπινη βιολογία από εκείνο ενός συμβατικού εργαστηριακού ποντικιού.

Στη συνέχεια, τα ζώα χωρίστηκαν τυχαία σε τρεις διατροφικές ομάδες για 14 εβδομάδες:

• φυσιολογική πρόσληψη αλατιού: 0,5% NaCl
• χαμηλή πρόσληψη: 0,1% NaCl
• υψηλή πρόσληψη: 8% NaCl

Η διαφορά είναι τεράστια και αυτό έχει σημασία για την ερμηνεία των αποτελεσμάτων: η μελέτη δεν εξέτασε μικρές καθημερινές διαφορές στην ανθρώπινη κατανάλωση, αλλά πειραματικά διατροφικά άκρα.

Και το πολύ και το πολύ λίγο συνδέθηκαν με χειρότερη μνήμη

Οι ερευνητές εξέτασαν διαφορετικές μορφές μνήμης. Με τη δοκιμασία Y-maze αξιολόγησαν τη βραχυπρόθεσμη χωρική μνήμη εργασίας. Σε άλλη δοκιμασία αντικατέστησαν ένα γνώριμο αντικείμενο με ένα νέο και μέτρησαν πόσο χρόνο αφιέρωναν τα ζώα στην εξερεύνησή του, ελέγχοντας έτσι τη μακροπρόθεσμη μνήμη αναγνώρισης.

Τα αποτελέσματα ήταν εντυπωσιακά. Τόσο τα ποντίκια της δίαιτας χαμηλού αλατιού όσο και εκείνα της δίαιτας υψηλού αλατιού εμφάνισαν χειρότερη μνήμη εργασίας και μνήμη αναγνώρισης σε σύγκριση με τα ζώα που λάμβαναν τη φυσιολογική δίαιτα.

Το εύρημα επιβεβαιώνεται στο πρωτότυπο επιστημονικό άρθρο, στο οποίο οι ερευνητές καταλήγουν ότι και οι δύο διατροφικές παρεμβάσεις προκάλεσαν γνωστική δυσλειτουργία, αλλά συνοδεύονταν από διαφορετικά μικροβιακά, μεταβολικά και φλεγμονώδη πρότυπα.

Τι συνέβαινε μέσα στον ιππόκαμπο

Η διαφορά δεν φάνηκε μόνο στη συμπεριφορά των ζώων. Οι ερευνητές εξέτασαν τον ιππόκαμπο, μια περιοχή του εγκεφάλου με κεντρικό ρόλο στη μάθηση και στη μνήμη.

Και στις δύο ακραίες δίαιτες διαπιστώθηκε μείωση σημαντικών πρωτεϊνών που σχετίζονται με τη λειτουργία των συνάψεων και τη νευρωνική πλαστικότητα, μεταξύ των οποίων οι SYN1, PSD95 και BDNF, καθώς και μειωμένη ενεργοποίηση της CREB.

Με απλούστερα λόγια, φαίνεται ότι επηρεάστηκαν ορισμένα από τα μοριακά «εργαλεία» που χρησιμοποιούν οι νευρώνες για να μεταβάλλουν τη δύναμη των συνδέσεών τους – μια διαδικασία απαραίτητη για τη μάθηση και τον σχηματισμό αναμνήσεων.

Το έντερο μπήκε στο επίκεντρο

Εδώ βρίσκεται ίσως το πιο ενδιαφέρον κομμάτι της έρευνας. Τα τελευταία χρόνια συσσωρεύονται στοιχεία ότι η επικοινωνία εγκεφάλου και εντέρου είναι αμφίδρομη και ότι το εντερικό μικροβίωμα παράγει ουσίες που μπορούν να επηρεάσουν μεταβολικές, ανοσολογικές και νευροβιολογικές λειτουργίες.