Το μνημόνιο υπεγράφη στις 7 Σεπτεμβρίου ανάμεσα στην τουρκική υπηρεσία TENMAK και την Copenhagen Atomics. Προβλέπει έρευνα για την παραγωγή στην Τουρκία ενώσεων θορίου κατάλληλων για πυρηνικό καύσιμο και για τη χρήση τους σε προηγμένους αντιδραστήρες, με ιδιαίτερη έμφαση στους αντιδραστήρες τηγμένων αλάτων – Molten Salt Reactors, MSR. Στόχος που θέτει επισήμως το τουρκικό υπουργείο Ενέργειας είναι να εμπλακούν τουρκικές βιομηχανίες, πανεπιστήμια και ερευνητικά κέντρα και, σε βάθος χρόνου, να δημιουργηθεί δυνατότητα παραγωγής πυρηνικής ποιότητας ενώσεων θορίου μέσα στη χώρα.
Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία επειδή η Τουρκία δεν περιορίζει πλέον την πυρηνική της στρατηγική στην αγορά έτοιμων αντιδραστήρων. Προσπαθεί να αποκτήσει τεχνογνωσία σε καύσιμο, υλικά, μικρούς αντιδραστήρες και πυρηνική έρευνα, ενώ παράλληλα συνεχίζει το πολύ μεγαλύτερο και απολύτως συμβατικό πυρηνικό πρόγραμμα του Ακούγιου με τη Ρωσία.
Από τη Rosatom στο θόριο: δύο διαφορετικές πυρηνικές στρατηγικές
Το Ακούγιου, στην επαρχία της Μερσίνας, αποτελεί το θεμέλιο του τουρκικού πυρηνικού προγράμματος. Πρόκειται για τέσσερις ρωσικούς αντιδραστήρες VVER-1200, συνολικής ισχύος 4.800 MW. Το έργο υλοποιείται βάσει της διακρατικής συμφωνίας Τουρκίας–Ρωσίας του 2010 με το ασυνήθιστο για πυρηνικό σταθμό μοντέλο Build-Own-Operate: η ρωσική Rosatom χρηματοδοτεί, κατασκευάζει και μέσω της εταιρείας έργου κατέχει και θα λειτουργεί τον σταθμό.
Η Άγκυρα επιδιώκει να παραγάγει την πρώτη ηλεκτρική ενέργεια από την πρώτη μονάδα μέχρι το τέλος του 2026. Τον Ιούνιο πραγματοποιήθηκε στην πρώτη μονάδα δοκιμαστική φόρτωση 163 ομοιωμάτων συγκροτημάτων καυσίμου, μια διαδικασία που χρησιμοποιείται για τον έλεγχο των μηχανικών, υδραυλικών και θερμικών συστημάτων πριν από την πραγματική φόρτωση πυρηνικού καυσίμου.
Η ρωσική παρουσία στο έργο παραμένει καθοριστική. Η προμήθεια πυρηνικού καυσίμου για το Ακούγιου έχει ανατεθεί στην εταιρεία του έργου, η οποία έχει μακροχρόνια συμφωνία με την TVEL της Rosatom, ενώ η Rosatom παραμένει σήμερα ο πλήρης ιδιοκτήτης της Akkuyu Nuclear, παρότι το πλαίσιο επιτρέπει την πώληση ποσοστού έως 49% σε τρίτους επενδυτές. Τον Απρίλιο του 2026 το Reuters μετέδωσε ότι η Rosatom βρισκόταν ξανά σε συνομιλίες με τουρκικές εταιρείες για πιθανή είσοδό τους στο μετοχικό κεφάλαιο.
Το οικονομικό μοντέλο επίσης έχει μακροπρόθεσμες συνέπειες. Η τουρκική πλευρά έχει αναλάβει να αγοράζει για 15 χρόνια συγκεκριμένο ποσοστό της παραγωγής των τεσσάρων μονάδων, με τη διακρατική συμφωνία να προβλέπει αγορά του 70% της παραγωγής από τις μονάδες 1 και 2 και του 30% από τις μονάδες 3 και 4, με σταθμισμένη τιμή 12,35 σεντς ανά kWh. Συνολικά το Ακούγιου αναμένεται να παράγει περίπου 35 TWh ετησίως, ποσότητα που αντιστοιχεί σε ένα σημαντικό μερίδιο της τουρκικής κατανάλωσης ηλεκτρικής ενέργειας.
Αυτό εξηγεί και γιατί το θόριο ενδιαφέρει τόσο την Άγκυρα. Το Ακούγιου μειώνει την ανάγκη καύσης εισαγόμενου φυσικού αερίου για ηλεκτροπαραγωγή, αλλά δεν εξαλείφει την εξάρτηση από το εξωτερικό στον πυρηνικό κύκλο καυσίμου. Αντίθετα, ένα μελλοντικό εγχώριο οικοσύστημα θορίου θα μπορούσε, τουλάχιστον θεωρητικά, να μειώσει μέρος αυτής της εξάρτησης.
Το Ακούγιου, στην επαρχία της Μερσίνας, αποτελεί το θεμέλιο του τουρκικού πυρηνικού προγράμματος. Πρόκειται για τέσσερις ρωσικούς αντιδραστήρες VVER-1200, συνολικής ισχύος 4.800 MW. Το έργο υλοποιείται βάσει της διακρατικής συμφωνίας Τουρκίας–Ρωσίας του 2010 με το ασυνήθιστο για πυρηνικό σταθμό μοντέλο Build-Own-Operate: η ρωσική Rosatom χρηματοδοτεί, κατασκευάζει και μέσω της εταιρείας έργου κατέχει και θα λειτουργεί τον σταθμό.
Η Άγκυρα επιδιώκει να παραγάγει την πρώτη ηλεκτρική ενέργεια από την πρώτη μονάδα μέχρι το τέλος του 2026. Τον Ιούνιο πραγματοποιήθηκε στην πρώτη μονάδα δοκιμαστική φόρτωση 163 ομοιωμάτων συγκροτημάτων καυσίμου, μια διαδικασία που χρησιμοποιείται για τον έλεγχο των μηχανικών, υδραυλικών και θερμικών συστημάτων πριν από την πραγματική φόρτωση πυρηνικού καυσίμου.
Η ρωσική παρουσία στο έργο παραμένει καθοριστική. Η προμήθεια πυρηνικού καυσίμου για το Ακούγιου έχει ανατεθεί στην εταιρεία του έργου, η οποία έχει μακροχρόνια συμφωνία με την TVEL της Rosatom, ενώ η Rosatom παραμένει σήμερα ο πλήρης ιδιοκτήτης της Akkuyu Nuclear, παρότι το πλαίσιο επιτρέπει την πώληση ποσοστού έως 49% σε τρίτους επενδυτές. Τον Απρίλιο του 2026 το Reuters μετέδωσε ότι η Rosatom βρισκόταν ξανά σε συνομιλίες με τουρκικές εταιρείες για πιθανή είσοδό τους στο μετοχικό κεφάλαιο.
Το οικονομικό μοντέλο επίσης έχει μακροπρόθεσμες συνέπειες. Η τουρκική πλευρά έχει αναλάβει να αγοράζει για 15 χρόνια συγκεκριμένο ποσοστό της παραγωγής των τεσσάρων μονάδων, με τη διακρατική συμφωνία να προβλέπει αγορά του 70% της παραγωγής από τις μονάδες 1 και 2 και του 30% από τις μονάδες 3 και 4, με σταθμισμένη τιμή 12,35 σεντς ανά kWh. Συνολικά το Ακούγιου αναμένεται να παράγει περίπου 35 TWh ετησίως, ποσότητα που αντιστοιχεί σε ένα σημαντικό μερίδιο της τουρκικής κατανάλωσης ηλεκτρικής ενέργειας.
Αυτό εξηγεί και γιατί το θόριο ενδιαφέρει τόσο την Άγκυρα. Το Ακούγιου μειώνει την ανάγκη καύσης εισαγόμενου φυσικού αερίου για ηλεκτροπαραγωγή, αλλά δεν εξαλείφει την εξάρτηση από το εξωτερικό στον πυρηνικό κύκλο καυσίμου. Αντίθετα, ένα μελλοντικό εγχώριο οικοσύστημα θορίου θα μπορούσε, τουλάχιστον θεωρητικά, να μειώσει μέρος αυτής της εξάρτησης.
Το επόμενο βήμα: Σινώπη, Θράκη και συνολικά 20 GW πυρηνικής ισχύος
Η κυβέρνηση Ερντογάν έχει ήδη χαράξει πολύ μεγαλύτερο πυρηνικό σχεδιασμό. Ο υπουργός Ενέργειας Αλπαρσλάν Μπαϊρακτάρ έχει δηλώσει ότι η Τουρκία θέλει έως το 2050 να διαθέτει περίπου 20 GW πυρηνικής ισχύος, από τα οποία 15 GW θα προέρχονται από μεγάλους συμβατικούς αντιδραστήρες και περίπου 5 GW από μικρούς αρθρωτούς αντιδραστήρες, τους λεγόμενους SMR. Στόχος είναι η πυρηνική ενέργεια να καλύπτει περίπου το 10%-15% της ηλεκτροπαραγωγής.
Μετά τους τέσσερις αντιδραστήρες του Ακούγιου, η Τουρκία σχεδιάζει τέσσερις επιπλέον αντιδραστήρες στη Σινώπη και τέσσερις στη Θράκη. Οι εταίροι δεν έχουν ακόμη επιλεγεί. Τον Μάρτιο ο Μπαϊρακτάρ δήλωσε ότι βρίσκονται σε εξέλιξη συνομιλίες με Νότια Κορέα, Καναδά, Κίνα και Ρωσία, προσθέτοντας ότι η επιλογή θα γίνει με βάση τις οικονομικότερες προτάσεις αλλά και τον βαθμό εγχώριας συμμετοχής και μεταφοράς τεχνογνωσίας.
Η Ρωσία, πάντως, παραμένει μέσα στο παιχνίδι. Στις αρχές Σεπτεμβρίου ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, μετά τη συνάντησή του με τον Βλαντίμιρ Πούτιν, μίλησε για δυνατότητα περαιτέρω συνεργασίας των δύο χωρών σε νέα πυρηνικά έργα. Αυτό δείχνει ότι η Άγκυρα δεν απομακρύνεται από τη Rosatom, αλλά ταυτόχρονα επιχειρεί να αποφύγει ένα δεύτερο μονοπωλιακό μοντέλο τύπου Ακούγιου, ανοίγοντας τις επόμενες μονάδες σε ανταγωνισμό μεταξύ Ρωσίας, Κίνας, Νότιας Κορέας και δυτικών προμηθευτών.
Τι ακριβώς είναι το θόριο
Το θόριο-232 είναι φυσικό, ελαφρώς ραδιενεργό μέταλλο και βρίσκεται σε σημαντικές ποσότητες στον φλοιό της Γης. Συχνά παρουσιάζεται ως «πυρηνικό καύσιμο», αλλά τεχνικά αυτό είναι μια απλοποίηση: το φυσικό θόριο-232 δεν είναι σχάσιμο υλικό όπως το ουράνιο-235. Είναι γόνιμο υλικό. Όταν απορροφήσει νετρόνιο μετατρέπεται, μέσω ενδιάμεσων διασπάσεων, σε ουράνιο-233, το οποίο είναι σχάσιμο και μπορεί πράγματι να χρησιμοποιηθεί για τη διατήρηση αλυσιδωτής πυρηνικής αντίδρασης.
Αυτό σημαίνει ότι ένας αντιδραστήρας θορίου χρειάζεται στην αρχική του φάση κάποιο σχάσιμο υλικό – για παράδειγμα εμπλουτισμένο ουράνιο ή άλλο κατάλληλο πυρηνικό υλικό – για να «εκκινήσει» τον κύκλο. Άρα η διατύπωση ότι το θόριο θα μπορούσε από μόνο του να εξαφανίσει αμέσως κάθε εξάρτηση της Τουρκίας από εισαγόμενο πυρηνικό καύσιμο δεν είναι τεχνικά σωστή.
Η Copenhagen Atomics το λέει μάλιστα ξεκάθαρα για τον δικό της σχεδιασμό. Οι πρώτοι αντιδραστήρες που σχεδιάζει για δοκιμές από το 2028 και για εμπορική χρήση στη δεκαετία του 2030 προβλέπεται να χρησιμοποιούν ουράνιο εμπλουτισμένο περίπου στο 5% ως αρχικό σχάσιμο καύσιμο, ενώ το θόριο θα εντάσσεται σε ξεχωριστό κύκλο μέσα στον αντιδραστήρα. Η ίδια η εταιρεία ξεκαθαρίζει επίσης ότι οι πρώτες εκδόσεις δεν θα είναι πλήρεις breeder reactors που παράγουν περισσότερο σχάσιμο υλικό από όσο καταναλώνουν.
Αυτό είναι κρίσιμο: η συμφωνία της Άγκυρας με την Copenhagen Atomics αφορά τεχνολογία που ακόμη βρίσκεται σε ανάπτυξη, όχι ώριμο εμπορικό πυρηνικό προϊόν διαθέσιμο σήμερα στην αγορά.
Το θόριο-232 είναι φυσικό, ελαφρώς ραδιενεργό μέταλλο και βρίσκεται σε σημαντικές ποσότητες στον φλοιό της Γης. Συχνά παρουσιάζεται ως «πυρηνικό καύσιμο», αλλά τεχνικά αυτό είναι μια απλοποίηση: το φυσικό θόριο-232 δεν είναι σχάσιμο υλικό όπως το ουράνιο-235. Είναι γόνιμο υλικό. Όταν απορροφήσει νετρόνιο μετατρέπεται, μέσω ενδιάμεσων διασπάσεων, σε ουράνιο-233, το οποίο είναι σχάσιμο και μπορεί πράγματι να χρησιμοποιηθεί για τη διατήρηση αλυσιδωτής πυρηνικής αντίδρασης.
Αυτό σημαίνει ότι ένας αντιδραστήρας θορίου χρειάζεται στην αρχική του φάση κάποιο σχάσιμο υλικό – για παράδειγμα εμπλουτισμένο ουράνιο ή άλλο κατάλληλο πυρηνικό υλικό – για να «εκκινήσει» τον κύκλο. Άρα η διατύπωση ότι το θόριο θα μπορούσε από μόνο του να εξαφανίσει αμέσως κάθε εξάρτηση της Τουρκίας από εισαγόμενο πυρηνικό καύσιμο δεν είναι τεχνικά σωστή.
Η Copenhagen Atomics το λέει μάλιστα ξεκάθαρα για τον δικό της σχεδιασμό. Οι πρώτοι αντιδραστήρες που σχεδιάζει για δοκιμές από το 2028 και για εμπορική χρήση στη δεκαετία του 2030 προβλέπεται να χρησιμοποιούν ουράνιο εμπλουτισμένο περίπου στο 5% ως αρχικό σχάσιμο καύσιμο, ενώ το θόριο θα εντάσσεται σε ξεχωριστό κύκλο μέσα στον αντιδραστήρα. Η ίδια η εταιρεία ξεκαθαρίζει επίσης ότι οι πρώτες εκδόσεις δεν θα είναι πλήρεις breeder reactors που παράγουν περισσότερο σχάσιμο υλικό από όσο καταναλώνουν.
Αυτό είναι κρίσιμο: η συμφωνία της Άγκυρας με την Copenhagen Atomics αφορά τεχνολογία που ακόμη βρίσκεται σε ανάπτυξη, όχι ώριμο εμπορικό πυρηνικό προϊόν διαθέσιμο σήμερα στην αγορά.
Γιατί οι αντιδραστήρες τηγμένων αλάτων ενδιαφέρουν την Τουρκία
Στους περισσότερους σημερινούς πυρηνικούς αντιδραστήρες το καύσιμο είναι στερεό και το νερό χρησιμοποιείται υπό υψηλή πίεση ως ψυκτικό. Σε αρκετούς σχεδιασμούς Molten Salt Reactor, αντίθετα, πυρηνικό υλικό διαλύεται μέσα σε τηγμένα άλατα που λειτουργούν ως φορέας καυσίμου και συχνά ως ψυκτικό.
Αυτό επιτρέπει λειτουργία σε υψηλές θερμοκρασίες αλλά σε πολύ χαμηλότερες πιέσεις από έναν συμβατικό αντιδραστήρα νερού. Ο IAEA επισημαίνει επίσης ότι σε αρκετούς σχεδιασμούς η θερμική διαστολή του υγρού καυσίμου μπορεί να προσφέρει ισχυρό αρνητικό συντελεστή αντιδραστικότητας: όταν το καύσιμο θερμαίνεται και διαστέλλεται, η πυρηνική αντίδραση τείνει να μειώνεται.
Οι υψηλότερες θερμοκρασίες προσφέρουν και κάτι άλλο που ενδιαφέρει την τουρκική βιομηχανική πολιτική: οι MSR μπορούν θεωρητικά να παράγουν όχι μόνο ηλεκτρική ενέργεια αλλά θερμότητα υψηλής θερμοκρασίας για βιομηχανικές διεργασίες, παραγωγή υδρογόνου και άλλες χρήσεις. Ο IAEA θεωρεί ακριβώς αυτές τις υβριδικές εφαρμογές ένα από τα πιθανά πλεονεκτήματα της τεχνολογίας.
Όμως υπάρχουν σοβαρές τεχνικές δυσκολίες. Τα τηγμένα φθοριούχα ή χλωριούχα άλατα δημιουργούν απαιτήσεις σε υλικά που πρέπει να αντέχουν υψηλές θερμοκρασίες, ακτινοβολία και διάβρωση. Η χημική επεξεργασία του καυσίμου, η διαχείριση ορισμένων προϊόντων σχάσης, η αδειοδότηση και η ανάπτυξη βιομηχανικής αλυσίδας είναι ακόμη ζητήματα που απαιτούν εκτεταμένη έρευνα. Ο IAEA σημειώνει ότι η τεχνολογία έχει αποδειχθεί πειραματικά ως εφαρμόσιμη, αλλά μεγάλο μέρος της βιομηχανικής τεχνογνωσίας πρέπει να ανακτηθεί και να εξελιχθεί πριν υπάρξει εκτεταμένη εμπορική εφαρμογή.
Πόσο θόριο διαθέτει πραγματικά η Τουρκία
Εδώ χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή, επειδή στην Τουρκία κυκλοφορούν συχνά εντυπωσιακοί αριθμοί για «παγκόσμια πρωτιά» στα αποθέματα θορίου.
Παλαιότερες εκτιμήσεις OECD/NEA και IAEA είχαν αποδώσει στην Τουρκία περίπου 344.000 έως 374.000 τόνους πόρων θορίου, κυρίως συνδεδεμένων με πολυμεταλλικά κοιτάσματα. Ωστόσο ο ίδιος ο IAEA έχει προειδοποιήσει ότι ορισμένες παλαιές τουρκικές εκτιμήσεις αφαιρέθηκαν από μεταγενέστερους πίνακες λόγω προβλημάτων ταξινόμησης και επίσημων αναθεωρήσεων των στοιχείων. Με άλλα λόγια, δεν πρέπει οι παλαιοί αριθμοί να παρουσιάζονται αυτομάτως ως αποδεδειγμένα οικονομικά εκμεταλλεύσιμα αποθέματα.
Αυτό είναι ουσιώδες από ενεργειακή άποψη. «Πόρος» δεν σημαίνει «απόθεμα που μπορεί να εξορυχθεί άμεσα και οικονομικά». Για να αποκτήσει ενεργειακή αξία το τουρκικό θόριο θα χρειαστούν εξόρυξη, διαχωρισμός, καθαρισμός, μετατροπή σε χημικές ενώσεις πυρηνικής καθαρότητας, πιστοποίηση της αλυσίδας καυσίμου και, κυρίως, αντιδραστήρας αδειοδοτημένος να το χρησιμοποιεί.
Ακριβώς αυτό προσπαθεί να καλύψει το μνημόνιο με την Copenhagen Atomics: όχι απλώς να εντοπιστεί το θόριο, αλλά να αναπτυχθεί η τεχνολογία μετατροπής του σε προϊόν προδιαγραφών πυρηνικού καυσίμου.
Εδώ χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή, επειδή στην Τουρκία κυκλοφορούν συχνά εντυπωσιακοί αριθμοί για «παγκόσμια πρωτιά» στα αποθέματα θορίου.
Παλαιότερες εκτιμήσεις OECD/NEA και IAEA είχαν αποδώσει στην Τουρκία περίπου 344.000 έως 374.000 τόνους πόρων θορίου, κυρίως συνδεδεμένων με πολυμεταλλικά κοιτάσματα. Ωστόσο ο ίδιος ο IAEA έχει προειδοποιήσει ότι ορισμένες παλαιές τουρκικές εκτιμήσεις αφαιρέθηκαν από μεταγενέστερους πίνακες λόγω προβλημάτων ταξινόμησης και επίσημων αναθεωρήσεων των στοιχείων. Με άλλα λόγια, δεν πρέπει οι παλαιοί αριθμοί να παρουσιάζονται αυτομάτως ως αποδεδειγμένα οικονομικά εκμεταλλεύσιμα αποθέματα.
Αυτό είναι ουσιώδες από ενεργειακή άποψη. «Πόρος» δεν σημαίνει «απόθεμα που μπορεί να εξορυχθεί άμεσα και οικονομικά». Για να αποκτήσει ενεργειακή αξία το τουρκικό θόριο θα χρειαστούν εξόρυξη, διαχωρισμός, καθαρισμός, μετατροπή σε χημικές ενώσεις πυρηνικής καθαρότητας, πιστοποίηση της αλυσίδας καυσίμου και, κυρίως, αντιδραστήρας αδειοδοτημένος να το χρησιμοποιεί.
Ακριβώς αυτό προσπαθεί να καλύψει το μνημόνιο με την Copenhagen Atomics: όχι απλώς να εντοπιστεί το θόριο, αλλά να αναπτυχθεί η τεχνολογία μετατροπής του σε προϊόν προδιαγραφών πυρηνικού καυσίμου.
Μπορεί πραγματικά να ρίξει το κόστος της ενέργειας;
Θεωρητικά, το θόριο έχει ένα μεγάλο πλεονέκτημα: η αξία της πρώτης ύλης αποτελεί πολύ μικρό τμήμα του συνολικού κόστους μιας πυρηνικής κιλοβατώρας. Η Copenhagen Atomics υποστηρίζει ότι ο σχεδιασμός της μπορεί να επιτύχει εξαιρετικά χαμηλό κόστος πρώτης ύλης καυσίμου. Αυτό όμως είναι εκτίμηση της ίδιας της εταιρείας και δεν πρέπει να συγχέεται με αποδεδειγμένο κόστος ηλεκτρικής ενέργειας από εμπορικό σταθμό, γιατί τέτοιος σταθμός της εταιρείας δεν λειτουργεί ακόμη.
Το πραγματικό κόστος θα κριθεί κυρίως από το κόστος κατασκευής των αντιδραστήρων, το επιτόκιο χρηματοδότησης, τον χρόνο κατασκευής, την αδειοδότηση, τη διάρκεια ζωής, τη συντήρηση και τη διαχείριση του καυσίμου και των αποβλήτων. Αυτό είναι ένα από τα μεγάλα διδάγματα της διεθνούς πυρηνικής βιομηχανίας: το φθηνό καύσιμο από μόνο του δεν συνεπάγεται φθηνή πυρηνική ηλεκτρική ενέργεια.
Για την Τουρκία, όμως, η οικονομική λογική είναι ευρύτερη. Η χώρα καταναλώνει μεγάλες ποσότητες φυσικού αερίου και εξακολουθεί να εξαρτάται σημαντικά από εισαγόμενους υδρογονάνθρακες. Κάθε TWh πυρηνικής, αιολικής ή ηλιακής ηλεκτροπαραγωγής που αντικαθιστά ηλεκτροπαραγωγή από εισαγόμενο αέριο περιορίζει την έκθεση στις διεθνείς τιμές και στο συναλλαγματικό κόστος. Το ίδιο το τουρκικό υπουργείο Ενέργειας παρουσιάζει το Ακούγιου ως εργαλείο υποκατάστασης εισαγόμενου φυσικού αερίου και ενίσχυσης της ασφάλειας εφοδιασμού.
Θεωρητικά, το θόριο έχει ένα μεγάλο πλεονέκτημα: η αξία της πρώτης ύλης αποτελεί πολύ μικρό τμήμα του συνολικού κόστους μιας πυρηνικής κιλοβατώρας. Η Copenhagen Atomics υποστηρίζει ότι ο σχεδιασμός της μπορεί να επιτύχει εξαιρετικά χαμηλό κόστος πρώτης ύλης καυσίμου. Αυτό όμως είναι εκτίμηση της ίδιας της εταιρείας και δεν πρέπει να συγχέεται με αποδεδειγμένο κόστος ηλεκτρικής ενέργειας από εμπορικό σταθμό, γιατί τέτοιος σταθμός της εταιρείας δεν λειτουργεί ακόμη.
Το πραγματικό κόστος θα κριθεί κυρίως από το κόστος κατασκευής των αντιδραστήρων, το επιτόκιο χρηματοδότησης, τον χρόνο κατασκευής, την αδειοδότηση, τη διάρκεια ζωής, τη συντήρηση και τη διαχείριση του καυσίμου και των αποβλήτων. Αυτό είναι ένα από τα μεγάλα διδάγματα της διεθνούς πυρηνικής βιομηχανίας: το φθηνό καύσιμο από μόνο του δεν συνεπάγεται φθηνή πυρηνική ηλεκτρική ενέργεια.
Για την Τουρκία, όμως, η οικονομική λογική είναι ευρύτερη. Η χώρα καταναλώνει μεγάλες ποσότητες φυσικού αερίου και εξακολουθεί να εξαρτάται σημαντικά από εισαγόμενους υδρογονάνθρακες. Κάθε TWh πυρηνικής, αιολικής ή ηλιακής ηλεκτροπαραγωγής που αντικαθιστά ηλεκτροπαραγωγή από εισαγόμενο αέριο περιορίζει την έκθεση στις διεθνείς τιμές και στο συναλλαγματικό κόστος. Το ίδιο το τουρκικό υπουργείο Ενέργειας παρουσιάζει το Ακούγιου ως εργαλείο υποκατάστασης εισαγόμενου φυσικού αερίου και ενίσχυσης της ασφάλειας εφοδιασμού.
Το θόριο μέσα στη «Νέα Ενεργειακή Αρχιτεκτονική» της Τουρκίας
Η συμφωνία δεν εμφανίζεται απομονωμένα. Τρεις ημέρες νωρίτερα, στις 4 Σεπτεμβρίου, ο Μπαϊρακτάρ ανακοίνωσε ότι η Άγκυρα επεξεργάζεται μία νέα «Ενεργειακή Αρχιτεκτονική 2040», η οποία θα παρουσιαστεί πριν από την COP31 και θα έχει στο κέντρο της την εκτεταμένη ηλεκτροποίηση της οικονομίας.
Η στρατηγική στηρίζεται ταυτόχρονα σε πολλές υποδομές. Η κυβέρνηση θέλει να προσθέτει περίπου 8-10 GW νέας ισχύος ΑΠΕ ετησίως για την επόμενη δεκαετία, αναπτύσσει αποθήκευση ηλεκτρικής ενέργειας και αυξάνει τις ηλεκτρικές διασυνδέσεις με γειτονικές αγορές. Παράλληλα έχει μιλήσει για σχεδόν 3 GW πλωτών φωτοβολταϊκών και σχεδιάζει νέα έργα υπεράκτιας αιολικής ενέργειας.
Στο φυσικό αέριο, συνεχίζονται ταυτόχρονα επενδύσεις σε υποδομές που ενισχύουν τη θέση της χώρας ως διαμετακομιστικού κόμβου. Η BOTAŞ επεκτείνει τη χωρητικότητα αποθήκευσης LNG στο Marmaraereğlisi από 255.000 σε 415.000 κυβικά μέτρα, ενώ η Άγκυρα προωθεί και υποθαλάσσιο αγωγό προς την κατεχόμενη βόρεια Κύπρο. Τον Μάιο τέθηκε επίσης σε λειτουργία νέο εργοστάσιο συνδυασμένου κύκλου φυσικού αερίου ισχύος 850 MW στο Κιρκλαρελί, με δυνατότητα παραγωγής περίπου 7 TWh ετησίως.
Έτσι, η «ενεργειακή αυτονομία» που περιγράφει η Άγκυρα δεν σημαίνει εγκατάλειψη φυσικού αερίου, Ρωσίας ή εισαγωγών. Σημαίνει διαφοροποίηση: περισσότερο εγχώριο φυσικό αέριο από τη Μαύρη Θάλασσα, LNG από περισσότερες πηγές, πυρηνική βάση φορτίου, τεράστια αύξηση ΑΠΕ, αποθήκευση, διεθνείς ηλεκτρικές διασυνδέσεις και, μακροπρόθεσμα, πιθανή εγχώρια παραγωγή πυρηνικού καυσίμου ή συστατικών του.
Από ενεργειακός διάδρομος σε βιομηχανικό κόμβο
Αυτό είναι και το σημείο όπου το θόριο συνδέεται με τον ευρύτερο στόχο της Τουρκίας να γίνει ενεργειακός κόμβος.
Ο όρος «hub» χρησιμοποιείται συχνά πολύ χαλαρά. Μια χώρα δεν μετατρέπεται σε κόμβο απλώς επειδή περνούν αγωγοί από το έδαφός της. Χρειάζεται πολλαπλές πηγές προμήθειας, αποθήκευση, βαθιά αγορά εμπορίας, διασυνδέσεις, δυνατότητα επανεξαγωγών και ισχυρή εγχώρια παραγωγική βάση.
Η Τουρκία έχει ήδη σημαντικά στοιχεία αυτού του συστήματος μέσω TurkStream, TANAP, LNG terminals, αποθήκευσης φυσικού αερίου, ηλεκτρικών διασυνδέσεων και αυξανόμενης παραγωγής ΑΠΕ. Η πυρηνική ενέργεια προσθέτει ένα διαφορετικό επίπεδο: σταθερή ηλεκτροπαραγωγή μεγάλης κλίμακας που δεν εξαρτάται από τις καιρικές συνθήκες ή τις καθημερινές τιμές φυσικού αερίου.
Αν η χώρα καταφέρει κάποτε να αναπτύξει όχι μόνο αντιδραστήρες αλλά και βιομηχανία πυρηνικών υλικών, καυσίμου, εξαρτημάτων και SMR, τότε ο στόχος αλλάζει χαρακτήρα. Δεν θα πρόκειται μόνο για ενεργειακό κόμβο μεταφοράς υδρογονανθράκων, αλλά για προσπάθεια δημιουργίας περιφερειακού ενεργειακού και τεχνολογικού βιομηχανικού κέντρου.
Ο Μπαϊρακτάρ το έχει διατυπώσει με ασυνήθιστη σαφήνεια: η Τουρκία δεν θέλει απλώς να αγοράσει SMR, αλλά να γίνει χώρα που κατέχει, παράγει και ενδεχομένως εξάγει την τεχνολογία.
Αυτό είναι και το σημείο όπου το θόριο συνδέεται με τον ευρύτερο στόχο της Τουρκίας να γίνει ενεργειακός κόμβος.
Ο όρος «hub» χρησιμοποιείται συχνά πολύ χαλαρά. Μια χώρα δεν μετατρέπεται σε κόμβο απλώς επειδή περνούν αγωγοί από το έδαφός της. Χρειάζεται πολλαπλές πηγές προμήθειας, αποθήκευση, βαθιά αγορά εμπορίας, διασυνδέσεις, δυνατότητα επανεξαγωγών και ισχυρή εγχώρια παραγωγική βάση.
Η Τουρκία έχει ήδη σημαντικά στοιχεία αυτού του συστήματος μέσω TurkStream, TANAP, LNG terminals, αποθήκευσης φυσικού αερίου, ηλεκτρικών διασυνδέσεων και αυξανόμενης παραγωγής ΑΠΕ. Η πυρηνική ενέργεια προσθέτει ένα διαφορετικό επίπεδο: σταθερή ηλεκτροπαραγωγή μεγάλης κλίμακας που δεν εξαρτάται από τις καιρικές συνθήκες ή τις καθημερινές τιμές φυσικού αερίου.
Αν η χώρα καταφέρει κάποτε να αναπτύξει όχι μόνο αντιδραστήρες αλλά και βιομηχανία πυρηνικών υλικών, καυσίμου, εξαρτημάτων και SMR, τότε ο στόχος αλλάζει χαρακτήρα. Δεν θα πρόκειται μόνο για ενεργειακό κόμβο μεταφοράς υδρογονανθράκων, αλλά για προσπάθεια δημιουργίας περιφερειακού ενεργειακού και τεχνολογικού βιομηχανικού κέντρου.
Ο Μπαϊρακτάρ το έχει διατυπώσει με ασυνήθιστη σαφήνεια: η Τουρκία δεν θέλει απλώς να αγοράσει SMR, αλλά να γίνει χώρα που κατέχει, παράγει και ενδεχομένως εξάγει την τεχνολογία.
Τι αλλάζει πραγματικά η συμφωνία με την Copenhagen Atomics
Σε βραχυπρόθεσμο ορίζοντα, σχεδόν τίποτα στο τουρκικό ενεργειακό ισοζύγιο. Δεν πρόκειται να παραχθεί αύριο ηλεκτρική ενέργεια από θόριο και δεν υπάρχει ακόμη αδειοδοτημένος εμπορικός αντιδραστήρας Copenhagen Atomics.
Σε ορίζοντα δεκαετίας, όμως, η συμφωνία θα μπορούσε να αποκτήσει σημασία εάν συμπέσουν τέσσερις προϋποθέσεις: η τεχνολογία MSR αποδειχθεί εμπορικά βιώσιμη, η Τουρκία κατορθώσει να επεξεργάζεται το εγχώριο θόριό της σε πυρηνική καθαρότητα, δημιουργήσει ρυθμιστικό και βιομηχανικό πλαίσιο για προηγμένους αντιδραστήρες και εξασφαλίσει οικονομικά ανταγωνιστική κατασκευή.
Το ενδιαφέρον της Άγκυρας βρίσκεται ακριβώς εκεί. Με το Ακούγιου αγοράζει πυρηνική ηλεκτροπαραγωγή και αποκτά εμπειρία λειτουργίας μέσω της Ρωσίας. Με τη Σινώπη και τη Θράκη προσπαθεί να διαφοροποιήσει προμηθευτές και να αυξήσει την εγχώρια συμμετοχή. Με τα SMR και το θόριο επιχειρεί να μπει νωρίτερα σε μια τεχνολογία που δεν έχει ακόμη διαμορφώσει παγκόσμιους πρωταγωνιστές.
Εάν το τελευταίο στοίχημα πετύχει, η σημασία του δεν θα βρίσκεται μόνο στο εάν το θόριο είναι φθηνότερο από το ουράνιο. Θα βρίσκεται στο ότι η Τουρκία θα έχει αποκτήσει τμήμα της πυρηνικής αλυσίδας αξίας μέσα στο έδαφός της, περιορίζοντας την ανάγκη να εισάγει κάθε κρίσιμο στοιχείο ενός πυρηνικού προγράμματος.
Αυτό είναι το πραγματικό στρατηγικό περιεχόμενο της συμφωνίας με την Copenhagen Atomics. Όχι μια άμεση «ενεργειακή επανάσταση», αλλά μια προσπάθεια της Άγκυρας να περάσει από τον ρόλο του αγοραστή και διαμετακομιστή ενέργειας στον ρόλο του παραγωγού τεχνολογίας, καυσίμου και ενεργειακής ισχύος.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου